Καταρροϊκός Πυρετός στα Αιγοπρόβατα: Μια Ολοκληρωμένη Έκθεση για την Πρόληψη, την Αντιμετώπιση και τον Οικονομικό Αντίκτυπο στην Ελληνική Κτηνοτροφία

Εισαγωγή: Η Σύνθετη Απειλή του Καταρροϊκού Πυρετού

Ο Καταρροϊκός Πυρετός (Bluetongue disease) συνιστά μία από τις σημαντικότερες ιογενείς ασθένειες που πλήττουν τα οικόσιτα και άγρια μηρυκαστικά, με σοβαρότατες επιπτώσεις στην παγκόσμια κτηνοτροφία.¹ Ο ιός που προκαλεί τη νόσο, ο ιός του Καταρροϊκού Πυρετού (BTV), ανήκει στο γένος

Orbivirus της οικογένειας Reoviridae και διαθέτει ένα γονιδίωμα RNA.² Η ιδιαιτερότητα της νόσου έγκειται στον τρόπο μετάδοσής της, καθώς δεν μεταδίδεται με άμεση επαφή μεταξύ των ζώων, αλλά μέσω αιματοφάγων εντόμων (δίπτερα) του γένους

Culicoides, τα οποία λειτουργούν ως βιολογικοί φορείς του ιού.¹

Το νόσημα έχει αναγνωριστεί ως υποχρεωτικής δήλωσης από τις διεθνείς υγειονομικές αρχές, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ταχύτατη διασπορά του και τον σημαντικό οικονομικό του αντίκτυπο.² Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η παροχή μιας ολοκληρωμένης επισκόπησης των σύγχρονων στρατηγικών πρόληψης και αντιμετώπισης του Καταρροϊκού Πυρετού στα αιγοπρόβατα, με έμφαση στις πρακτικές εφαρμογές, το οικονομικό πλαίσιο και το νομοθετικό πεδίο στην ελληνική πραγματικότητα. Η ανάλυση βασίζεται σε επίσημα δεδομένα, επιστημονικές μελέτες και τεκμηριωμένες πρακτικές, με σκοπό να αποτελέσει ένα αξιόπιστο εργαλείο για τους επαγγελματίες του κλάδου.

2. Επιστημονικό Υπόβαθρο και Επιζωοτιολογία

2.1. Οι Φορείς, η Μετάδοση και ο Ρόλος τους στην Εξάπλωση

Η μετάδοση του ιού του Καταρροϊκού Πυρετού πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω του δήγματος των μολυσμένων εντόμων Culicoides.¹ Τα έντομα αυτά, κοινώς γνωστά ως «σκνίπες», έχουν ταυτοποιηθεί στην Ελλάδα, με τα είδη

C. imicola, C. obsoletus και C. pulicaris να θεωρούνται υπεύθυνα για τη μετάδοση του ιού.²

Ο κύκλος μετάδοσης ξεκινά όταν ένα υγιές έντομο τσιμπήσει ένα μολυσμένο ζώο. Ο ιός πολλαπλασιάζεται εντός του εντόμου, το οποίο στη συνέχεια παραμένει μολυσμένο και ικανό να μεταδώσει τη νόσο για όλη τη διάρκεια της ζωής του, η οποία συνήθως κυμαίνεται από 1 έως 1,5 μήνα.² Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το έντομο μπορεί να τσιμπήσει και να μολύνει πολλά ζώα. Η εξάπλωση του ιού επιταχύνεται από τη δυνατότητα των

Culicoides να διανύουν αποστάσεις έως και 5 χιλιόμετρα μέσα σε λίγες μόνο ημέρες, ενώ μπορούν να μεταφερθούν σε ακόμη μεγαλύτερες αποστάσεις, ακόμη και πάνω από τη θάλασσα, μέσω του ανέμου.¹

Η εποχική εμφάνιση της νόσου συνδέεται άμεσα με τις περιόδους κατά τις οποίες ο πληθυσμός των φορέων είναι ιδιαίτερα αυξημένος, δηλαδή τις θερμές και υγρές εποχές του έτους, συνήθως από την άνοιξη έως τις αρχές του φθινοπώρου.⁴ Ωστόσο, η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας αποτελεί μια κρίσιμη παράμετρο που επηρεάζει την επιζωοτιολογία της νόσου.⁵ Η παράταση των θερμών περιόδων και η αλλαγή των κλιματικών συνθηκών μπορούν να επεκτείνουν τη δραστηριότητα των εντόμων-φορέων, επιτρέποντας την επιβίωσή τους και τη μετάδοση του ιού για μεγαλύτερο μέρος του έτους, ακόμα και σε περιοχές όπου παλαιότερα οι συνθήκες ήταν ακατάλληλες για την εξάπλωσή τους.¹ Αυτή η εξέλιξη καθιστά την πρόληψη και την επιτήρηση απαραίτητες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και όχι μόνο κατά τους παραδοσιακά επικίνδυνους μήνες.

2.2. Ορότυποι του Ιού: Το Ελληνικό και το Ευρωπαϊκό Τοπίο

Ο ιός του Καταρροϊκού Πυρετού (BTV) είναι ένας αντιγονικά πολύμορφος ιός με τουλάχιστον 26 αναγνωρισμένους οροτύπους.² Η γνώση του κυκλοφορούντος οροτύπου σε μια περιοχή είναι καθοριστικής σημασίας για την επιλογή της κατάλληλης στρατηγικής ελέγχου, ιδίως όσον αφορά τον εμβολιασμό.⁶

Στην Ελλάδα, έχουν ταυτοποιηθεί οι ορότυποι BTV-1, BTV-4, BTV-8, BTV-9 και BTV-16.² Πρόσφατα κρούσματα, όπως αυτά που επιβεβαιώθηκαν τον Οκτώβριο του 2024 στις Περιφερειακές Ενότητες Λευκάδας και Κέρκυρας, αποδόθηκαν στον ορότυπο BTV-8.⁷ Στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι ορότυποι 1, 4 και 8 είναι ενδημικοί.¹ Η ταχεία και απρόβλεπτη εξάπλωση του ιού τονίζει τη σημασία της οροτυποποίησης: τον Σεπτέμβριο του 2023, ένας νέος ορότυπος, ο BTV-3, ενδημικός στη Νότια Αφρική, εμφανίστηκε στην Ολλανδία και γρήγορα επεκτάθηκε σε γειτονικές χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.¹ Η εμφάνιση και διασπορά νέων οροτύπων καθιστά επιτακτική την ανάγκη για συνεχή και συστηματική επιτήρηση, καθώς η προστασία που παρέχει ένα εμβόλιο είναι ειδική για τον ορότυπο ή τους οροτύπους που περιέχει, και δεν προσφέρει αποτελεσματική ανοσία έναντι άλλων, διαφορετικών οροτύπων.⁶

3. Συμπτωματολογία και Κλινική Εικόνα

3.1. Κλινικές Εκδηλώσεις στα Αιγοπρόβατα

Η κλινική εικόνα της νόσου ποικίλλει σε σοβαρότητα και εξαρτάται από το είδος του ζώου και τον ορότυπο του ιού.¹ Τα πρόβατα είναι τα πιο ευαίσθητα στη μόλυνση και εμφανίζουν τη σοβαρότερη κλινική εικόνα, η οποία μπορεί να κυμαίνεται από υποκλινική έως υπεροξεία.²

Τα κύρια συμπτώματα στα πρόβατα περιλαμβάνουν:

• Υψηλό πυρετό, που μπορεί να φτάσει τους 42 °C.⁷
• Γενική κατάπτωση, ανορεξία και απίσχναση.⁴
• Οίδημα (πρήξιμο) στο πρόσωπο, τα χείλη, τα αυτιά και την υπογνάθια χώρα.⁴
• Σιελόρροια και ρινικό έκκριμα, που αρχικά είναι διαυγές και ορώδες, αλλά στη συνέχεια γίνεται παχύρρευστο και βλεννοπυώδες.⁴
• Φλεγμονή, εξέλκωση, διάβρωση και νέκρωση του στοματικού βλεννογόνου.⁷
• Χωλότητα, η οποία οφείλεται σε φλεγμονή της στεφάνης της χηλής και ποδοδερματίτιδα.⁴
• Αποβολές ή γέννηση θνησιγενών αμνών σε κυοφορούντα ζώα.⁴

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της κυάνωσης της γλώσσας (bluetongue), αν και σπάνιο, μπορεί να παρατηρηθεί σε προχωρημένες καταστάσεις της νόσου.⁷ Σε περιπτώσεις επιβίωσης, το ζώο αναρρώνει συνήθως μέσα σε 8-10 ημέρες, αλλά μπορεί να παρουσιάσει προβλήματα όπως απώλεια μαλλιού, στειρότητα και καθυστερημένη ανάπτυξη.⁷

Αντίθετα, οι αίγες είναι γενικά πιο ανθεκτικές και τα συμπτώματα, εφόσον εμφανιστούν, είναι πολύ ηπιότερα.² Συνήθως, τα ζώα είναι ασυμπτωματικά, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εκδηλώσουν πυρετό, κατάπτωση, ανορεξία και υποδόρια οιδήματα.¹⁰ Η νόσος είναι κανόνας να προκαλεί αλλοιώσεις στα πρόβατα, ενώ αποτελεί εξαίρεση στις αίγες.⁴

Πίνακας 1: Συγκριτική Παρουσίαση Κλινικών Συμπτωμάτων σε Πρόβατα και Αίγες

3.2. Ο Ρόλος των Βοοειδών ως «Σιωπηλοί Φορείς»

Ένα κρίσιμο επιζωοτιολογικό στοιχείο της νόσου είναι ο ρόλος των βοοειδών ως «δεξαμενές μόλυνσης».¹ Παρόλο που τα βοοειδή σπανίως παρουσιάζουν κλινικά συμπτώματα, μπορούν να φέρουν τον ιό στο αίμα τους (ιαιμία) για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, έως και 50 ημέρες.¹ Η παρατεταμένη ιαιμία επιτρέπει στα βοοειδή να λειτουργούν ως μια αόρατη πηγή μετάδοσης του ιού. Ένα έντομο

Culicoides που τρέφεται με το αίμα ενός φαινομενικά υγιούς βοοειδούς μπορεί να μολυνθεί και στη συνέχεια να μεταδώσει τον ιό σε εκτροφές αιγοπροβάτων, όπου η νόσος θα εκδηλωθεί κλινικά.

Αυτή η αλυσίδα μετάδοσης, από τους ασυμπτωματικούς φορείς στα κλινικά πάσχοντα ζώα, καθιστά ανεπαρκή μια στρατηγική επιτήρησης που επικεντρώνεται μόνο στα αιγοπρόβατα. Για τον λόγο αυτό, τα επίσημα προγράμματα επιτήρησης και ελέγχου περιλαμβάνουν τη δειγματοληψία και κλινική εξέταση όλων των ευαίσθητων ειδών, συμπεριλαμβανομένων των βοοειδών.⁸

4. Στρατηγικές Πρόληψης και Ελέγχου

4.1. Πυλώνες της Πρόληψης και της Βιοασφάλειας

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση του Καταρροϊκού Πυρετού βασίζονται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες: τον έλεγχο των εντόμων-φορέων, τους περιορισμούς στις μετακινήσεις των ζώων και τον εμβολιασμό.² Αυτές οι στρατηγικές πρέπει να εφαρμόζονται συντονισμένα για τη μέγιστη αποτελεσματικότητα.

Πίνακας 2: Ολοκληρωμένες Μέθοδοι Καταπολέμησης των Culicoides

4.2. Ο Εμβολιασμός ως Απαραίτητο Εργαλείο

Ο εμβολιασμός αποτελεί το πιο αποτελεσματικό προληπτικό μέτρο για τον έλεγχο και την εκρίζωση της νόσου.⁷ Τα σύγχρονα, αδρανοποιημένα (νεκρά) εμβόλια, όπως το Syvazul BTV, περιέχουν ανενεργούς ιούς του Καταρροϊκού Πυρετού (συνήθως ορότυπους 1, 4, 8) και ανοσοενισχυτικές ουσίες, οι οποίες «διδάσκουν» το ανοσοποιητικό σύστημα του ζώου να παράγει αντισώματα χωρίς να προκαλούν τη νόσο.⁶

Για την επίτευξη αποτελεσματικής ανοσίας, συνιστάται η εφαρμογή συγκεκριμένων εμβολιαστικών σχημάτων:

• Πρόβατα: Μία εφάπαξ υποδόρια ένεση σε ζώα άνω των 3 μηνών.⁶ Η προστασία ξεκινά 39 ημέρες μετά τον εμβολιασμό και διαρκεί για 1 έτος.⁶
• Βοοειδή: Δύο ενδομυϊκές ενέσεις, με τη δεύτερη να χορηγείται 3 εβδομάδες μετά την πρώτη.⁶ Η προστασία ξεκινά 21 ημέρες μετά την ολοκλήρωση του πρωτογενούς εμβολιασμού και διαρκεί επίσης για 1 έτος.⁶

Στην Ελλάδα, το εμβολιαστικό πρόγραμμα λειτουργεί σε εθελοντική βάση.¹⁵ Ωστόσο, η εμπειρία από επιζωοτίες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία, καταδεικνύει ότι η μαζική κάλυψη του πληθυσμού των ζώων (>75%) είναι καθοριστικής σημασίας για τον περιορισμό και την τελική εκρίζωση της νόσου.¹⁴ Το γεγονός ότι το κόστος του εμβολίου (περίπου 1,2 ευρώ ανά δόση) επιβαρύνει τους κτηνοτρόφους αποτελεί σοβαρό ανασταλτικό παράγοντα για την επίτευξη υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης.¹⁵ Αυτή η περιοριστική χρηματοδότηση υπονομεύει την αποτελεσματικότητα του εμβολιαστικού προγράμματος και αυξάνει τον κίνδυνο επανεμφάνισης και εξάπλωσης της νόσου, σε αντίθεση με τις χώρες που υιοθέτησαν μαζικούς και υποχρεωτικούς εμβολιασμούς.¹⁴

4.3. Ολοκληρωμένη Καταπολέμηση των Φορέων

Η καταπολέμηση των φορέων είναι ζωτικής σημασίας για τον έλεγχο της νόσου.⁹ Οι προτεινόμενες πρακτικές βιοασφάλειας περιλαμβάνουν:

• Χρήση Εγκεκριμένων Σκευασμάτων: Ψεκασμός των στάβλων και των χώρων παραμονής των ζώων με κατάλληλα εντομοκτόνα.⁷
• Απωθητικά στα Ζώα: Εφαρμογή εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών σε όλα τα μηρυκαστικά.⁷
• Προστασία κατά τη Μετακίνηση: Τα ζώα πρέπει να έχουν κλινικά εξεταστεί και να έχουν εφαρμοστεί εντομοαπωθητικά πριν από τη μετακίνησή τους. Επιπλέον, τα οχήματα μεταφοράς πρέπει να ψεκαστούν πριν την αναχώρηση.⁷
• Συνδυαστική Καταπολέμηση: Ερευνητικές μελέτες έχουν αποδείξει την ανωτερότητα των συνδυαστικών θεραπειών, που περιλαμβάνουν τη χρήση τόσο προνυμφοκτόνων (για την καταστροφή των προνυμφών) όσο και ενηλικιοκτόνων (για την καταπολέμηση των ενήλικων εντόμων), για τη σημαντική μείωση του πληθυσμού των Culicoides.¹²
• Φυσικές Μέθοδοι: Η έρευνα για την ανάπτυξη μη τοξικών, φυσικών απωθητικών, όπως τα αιθέρια έλαια λεβάντας, ευκαλύπτου και λεμονόχορτου, αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη εναλλακτική λύση για την αποφυγή της χρήσης χημικών σκευασμάτων και την αποτελεσματική πρόληψη της πρόσβασης των εντόμων στις εκτροφές.¹³

Δείτε τον οδηγό συνδυαστικής χρήσης εντομοκτόνων για την αντιμετώπιση της σκνίπας σε κτηνοτροφικές μονάδες.

5. Διαχείριση Κρούσματος και Οικονομικός Αντίκτυπος

5.1. Θεραπεία και Υποστηρικτική Αγωγή

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι δεν υπάρχει καμία αποτελεσματική, ειδική θεραπεία για τον ίδιο τον ιό του Καταρροϊκού Πυρετού.² Η διαχείριση των νοσούντων ζώων περιορίζεται στην εφαρμογή υποστηρικτικής και συμπτωματικής αγωγής, με στόχο τη μείωση των επιπτώσεων της μόλυνσης και την αντιμετώπιση των δευτερογενών επιπλοκών, όπως η αφυδάτωση ή οι βακτηριακές λοιμώξεις.⁹ Επιπλέον, τα άρρωστα ζώα πρέπει να απομονώνονται άμεσα από τα υγιή για να περιοριστεί η μετάδοση του ιού στους φορείς και, κατ’ επέκταση, στο υπόλοιπο κοπάδι.⁹

5.2. Οικονομικές Απώλειες και Πολιτικές Αποζημιώσεων

Ο Καταρροϊκός Πυρετός προκαλεί μεγάλες οικονομικές απώλειες στην κτηνοτροφία των μηρυκαστικών.³ Αυτές οι απώλειες είναι πολυδιάστατες και περιλαμβάνουν:

• Άμεσες Απώλειες: Θάνατοι ζώων, με τη θνησιμότητα να κυμαίνεται από 1% έως 90%.⁴ Μείωση της παραγωγικής ικανότητας, όπως η μειωμένη παραγωγή γάλακτος και κρέατος, και προβλήματα υγείας στα ζώα που αναρρώνουν, όπως στειρότητα και καθυστερημένη ανάπτυξη.⁷
• Έμμεσες Απώλειες: Κόστος εφαρμογής μέτρων βιοασφάλειας (εντομοκτόνα, απωθητικά), κόστος εμβολιασμών και περιορισμοί στις μετακινήσεις των ζώων που διαταράσσουν το εμπόριο και τη βόσκηση.² Για παράδειγμα, στην Ολλανδία, η οικονομική ζημιά της επιζωοτίας του 2006-09 υπολογίστηκε ότι ξεπέρασε τα 200 εκατομμύρια ευρώ.¹⁴

Η ελληνική κτηνοτροφία έχει αντιμετωπίσει σημαντικά ζητήματα σχετικά με τις πολιτικές αποζημιώσεων. Το 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μόνο ένα μικρό μέρος του αιτούμενου κονδυλίου για το εμβολιαστικό πρόγραμμα στην Ελλάδα, οδηγώντας σε ένα εθελοντικό μοντέλο εμβολιασμού με κάλυψη του κόστους από τους κτηνοτρόφους.¹⁵ Επιπλέον, οι αποζημιώσεις που δόθηκαν στους κτηνοτρόφους, όπως τα 30 ευρώ για τους δειγματοληπτικούς ελέγχους, θεωρήθηκαν ανεπαρκείς και καθυστερημένες.¹⁹ Η ανεπάρκεια και η καθυστέρηση των αποζημιώσεων δημιουργούν ένα κλίμα οικονομικής δυσπραγίας και δυσπιστίας στους κτηνοτρόφους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μη δήλωση κρουσμάτων και μη εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων, επιδεινώνοντας την εξάπλωση της νόσου.¹⁹

Πίνακας 3: Οικονομικές Συνέπειες του Καταρροϊκού Πυρετού

6. Νομοθετικό Πλαίσιο και Επίσημα Μέτρα

Η αντιμετώπιση του Καταρροϊκού Πυρετού διέπεται από ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.¹⁶ Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα επιδημιολογικής επιτήρησης και τα μέτρα καταπολέμησης καθορίζονται από Υπουργικές Αποφάσεις, όπως η ΥΑ 1171/217566/2022, η οποία εγκρίνει την εφαρμογή του προγράμματος για το έτος 2022, και το Π.Δ. 33/2003, που είναι σε συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2000/75/ΕΚ.¹⁶

Το Σχέδιο Αντιμετώπισης Έκτακτης Ανάγκης, το οποίο τίθεται σε εφαρμογή με την επιβεβαίωση κρούσματος, προβλέπει:

• Περιορισμούς στις Μετακινήσεις: Επιβολή περιοριστικών ζωνών για την αποτροπή της διασποράς του ιού.⁷
• Θανάτωση Ζώων: Σε μολυσμένες εκτροφές, προβλέπεται η θανάτωση των ζώων με συγκεκριμένες μεθόδους, υπό την επίβλεψη κτηνιάτρου, και η ασφαλής καταστροφή των πτωμάτων.⁸
• Εντομολογική Καταπολέμηση: Η θανάτωση των εντόμων-φορέων γίνεται με εγκεκριμένα εντομοκτόνα (οργανοφωσφορικά και πυρεθρίνες).⁸
• Επιδημιολογική Διερεύνηση: Οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες διενεργούν κλινική και εργαστηριακή διερεύνηση για τον εντοπισμό όλων των επιδημιολογικά συνδεδεμένων εκτροφών.⁸

7. Συμπεράσματα και Συστάσεις για το Μέλλον

Ο Καταρροϊκός Πυρετός αποτελεί μια πολύπλοκη και πολυδιάστατη πρόκληση για την κτηνοτροφία, που απαιτεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική βασισμένη στην επιστήμη, την τεχνολογία και την άμεση συνεργασία μεταξύ των κτηνοτρόφων και των κρατικών αρχών. Η αναλυτική εξέταση των διαθέσιμων δεδομένων αναδεικνύει την κρισιμότητα των εξής σημείων:

• Απόλυτη Προτεραιότητα στην Πρόληψη: Δεδομένης της απουσίας αποτελεσματικής θεραπείας, η πρόληψη είναι ο μόνος δρόμος. Η εφαρμογή συνδυαστικών μέτρων βιοασφάλειας, που περιλαμβάνουν τόσο την καταπολέμηση των φορέων όσο και τον εμβολιασμό, είναι απαραίτητη.
• Σημασία του Εμβολιασμού: Ο μαζικός εμβολιασμός έχει αποδειχθεί ως το πιο αποτελεσματικό εργαλείο για την εκρίζωση της νόσου σε ευρωπαϊκό επίπεδο.¹⁴ Η υιοθέτηση ενός χρηματοδοτούμενου εθνικού προγράμματος εμβολιασμού θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά την εμβολιαστική κάλυψη, θωρακίζοντας την ελληνική κτηνοτροφία.
• Ενίσχυση της Εμπιστοσύνης: Η αναθεώρηση και η επιτάχυνση των πολιτικών αποζημιώσεων για τις οικονομικές απώλειες είναι κρίσιμη για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των κτηνοτρόφων. Η παροχή επαρκών και έγκαιρων αποζημιώσεων θα ενθαρρύνει τη δήλωση των κρουσμάτων και την εφαρμογή των μέτρων, αποτρέποντας την ανεξέλεγκτη εξάπλωση.¹⁹
• Συνεχής Επιτήρηση: Η ταχεία εμφάνιση νέων οροτύπων καθιστά επιτακτική την ανάγκη για συνεχή επιτήρηση και οροτυποποίηση των κρουσμάτων. Η εντομολογική επιτήρηση και η κλινική εξέταση όλων των ευαίσθητων ειδών, συμπεριλαμβανομένων των βοοειδών ως σιωπηλών φορέων, πρέπει να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής.²
• Ερευνητική Ανάπτυξη: Η περαιτέρω έρευνα σε νέες, φιλικές προς το περιβάλλον μεθόδους καταπολέμησης των εντόμων-φορέων, όπως η χρήση φυσικών απωθητικών ουσιών, θα μπορούσε να συμβάλει μακροπρόθεσμα σε μια βιώσιμη και αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος.¹³

Παραπομπές

1. Καταρροϊκός Πυρετός Προβάτων & Βοοειδών: Νέος ορότυπος στην …, accessed September 8, 2025, https://ruminants.ceva.pro/gr/katarroikos-pyretos-provaton-kai-vooeidon
2. Ο ΚΑΤΑΡΡΟΪΚΟΣ ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΑΤΟΥ, accessed September 8, 2025, https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/Aigoprobata/2020/kataroikos_piretos_entoma190820.pdf
3. Καταρροϊκός πυρετός του προβάτου: μοριακή μελέτη του ιού και βελτίωση των μεθόδων τυποποίησής του, accessed September 8, 2025, https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/18736
4. Καταρροϊκός πυρετός – GAIApedia, accessed September 8, 2025, http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%81%CF%81%CE%BF%CF%8A%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CF%80%CF%85%CF%81%CE%B5%CF%84%CF%8C%CF%82
5. P5_TA(2002)0614 Καταπολέμηση του αφθώδους πυρετού, accessed September 8, 2025, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-5-2002-0614_EL.pdf?redirect
6. Syvazul BTV (αδρανοποιημένο εμβόλιο κατά του ιού του καταρροϊκού πυρετού που περιέχει τον ορότυπο 1, 4 ή 8 ή συνδυασμό δύο εξ αυτών), accessed September 8, 2025, https://www.ktiniatriki.gr/images/products/2021/09/syvazul-btv-epar-medicine-overview_el.pdf
7. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ // Ενημέρωση για τον καταρροϊκό πυρετό αιγοπροβάτων, accessed September 8, 2025, https://pste.gov.gr/deltio-typou-enimerosi-gia-ton-katarroiko-pyreto-aigoprovaton/
8. ΤΜΗΜΑ Ι – Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, accessed September 8, 2025, https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/Aigoprobata/sxedio_ekt_anagkhs_kataroikou.pdf
9. Εστίες Καταρροϊκού Πυρετού προβάτου στην Π.Ε. Καστοριάς., accessed September 8, 2025, https://kastoria.pdm.gov.gr/esties-katarroikou-pyretou-provatou-stin-p-e-kastorias/
10. Ο καταρροϊκός Πυρετός στην Ελλάδα το 2024: Συμπτώματα, Ορότυποι BTV-3 & 8, Πρόληψη | CEVA – Ruminants Blog, accessed September 8, 2025, https://ruminants.ceva.pro/gr/katarroikos-pyretos-simptomata-prolipsi
11. Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ η απόφαση για το πρόγραμμα επιτήρησης του καταρροϊκού πυρετού για το 2023 – ΕΘΕΑΣ, accessed September 8, 2025, https://etheas.gr/sto-fek-i-apofasi-gia-to-programma-epitirisis-toy-katarroikou-pyretoy/
12. Combined larvicidal and adulticidal treatments to control Culicoides …, accessed September 8, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29907189/
13. Attraction and Repellent Behaviors of Culicoides Biting Midges …, accessed September 8, 2025, https://www.parahostdis.org/m/journal/view.php?number=2523
14. Άρθρο για τον Καταρροϊκό Πυρετό του Κων/νου Σπ. Κυριάκη, accessed September 8, 2025, https://www.hva.gr/el/article.php?id=764
15. 3 – Σελίδες συνημμένων, accessed September 8, 2025, https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/67715b2c-ec81-4f0c-ad6a-476a34d732bd/9491912.pdf
16. Υπουργική Απόφαση 1171/217566/2022 – ΦΕΚ 4102/Β/1-8-2022 …, accessed September 8, 2025, https://www.e-nomothesia.gr/kat-agrotike-anaptukse/nomothesia-pathologias-zoon/ya-1171217566-2022.html
17. Μέχρι 1,2 ευρώ το κόστος για κάθε εμβόλιο κατά του καταρροϊκού πυρετού. Από τους κτηνίατρους εκτροφής οι εμβολιασμοί | Agrotypos, accessed September 8, 2025, https://www.agrotypos.gr/ektrofes/aigoprovatotrofia/mechri-12-evro-to-kostos-gia-kathe-emvolio-kata-tou-katarroikou-pyretou
18. Καταρροϊκός πυρετός και παραγωγικό μοντέλο – Kalimera Arkadia, accessed September 8, 2025, https://www.kalimera-arkadia.gr/arthra/item/120080-katarroikos-pyretos-kai-paragogiko-montelo.html